Vergi Borcundan Dolayı Limited ve Anonim Şirketlerin Ortak ve Yöneticilerinin Sorumlulukları

LİMİTED ŞİRKETTE ORTAK VE MÜDÜRÜN KAMU BORÇLARINDAN SORUMLULUĞU

Limited şirketlerde temel kural, şirket borçlarından yalnızca şirket tüzel kişiliğinin malvarlığı ile sorumlu olunmasıdır. Ancak konu kamu alacakları (özellikle vergi borçları) olduğunda bu ilkenin önemli istisnaları bulunmaktadır. Özellikle tek ortaklı yapılarda, ortak ve müdür sıfatları iç içe geçtiğinde sorumluluk daha da genişleyebilmektedir.

Aşağıda ortak ve müdür bakımından sorumluluk ayrı ayrı ele alınmıştır.

Limited Şirket Ortağının Sorumluluğu

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 35. maddesi uyarınca limited şirket ortakları;

Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen,

Ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu borçlarından,

Sermaye payları oranında doğrudan sorumludur.

Bu sorumluluk ikincil (tali) niteliktedir. Yani idare, alacağın tahsili için doğrudan ortağa başvuramayacaktır. Öncelikle borcun şirketten tahsilinin mümkün olmadığı somut şekilde ortaya konulmalıdır.

Ortağın şahsi malvarlığına ne zaman gidilebilir?

Şu şartlar birlikte gerçekleşmelidir:

Vergi borcunun şirketten tahsil edilemediğinin kesinleşmesi (aciz hali),

Şirket adına ödeme emri düzenlenmesi ve takibin sonuçsuz kalması,

Ortağa ait ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilmesi,

Borcun zamanaşımına uğramamış olması.

Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına göre;

Şirket hakkında malvarlığı araştırması yapılmadan, şirket faaliyetine devam ederken ve tahsil imkânsızlığı somut bir şekilde ortaya konulmadan ortağın banka hesaplarına haciz konulması hukuka aykırıdır.

Limited Şirket Müdürünün (Kanuni Temsilcinin) Sorumluluğu

Limited şirket müdürü, kanuni temsilci sıfatıyla kamu borçlarından ayrıca sorumlu olabilir.

6183 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince, kamu borcunun;

Şirket malvarlığından tahsil edilememesi,

Müdürün kanuni ödevlerini yerine getirmemiş olması halinde müdürün şahsi malvarlığına başvurulabilir.

Bu durumda müdürün banka ve yatırım hesapları da hacze konu olabilir (6183 m. 62).

Ancak müdürün sorumluluğu kusura bağlıdır. Vergi ödevlerinin yerine getirilmemesinde ihmal veya kusur bulunmalıdır. Müdürün, şirket adına ödediği kamu borcu için şirkete rücu hakkı vardır.

Tek Ortaklı Limited Şirketlerde Durum

Tek ortak aynı zamanda müdür ise, hem:

Ortak sıfatıyla (m. 35),

Hem kanuni temsilci sıfatıyla (m. 10) sorumluluk doğabilir.

Ayrıca bazı istisnai durumlarda Yargıtay, “tüzel kişilik perdesinin aralanması” ilkesi kapsamında şirket ile tek ortağı özdeş kabul edebilmektedir. Ancak bu uygulama istisnaidir ve somut olayın özelliklerine bağlıdır.

Sonuç

Limited şirketlerde ortak ve müdürlerin kamu borçlarından sorumluluğu mümkündür; ancak bu sorumluluk sınırsız ve otomatik değildir.

ANONİM ŞİRKETLERDE YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN VERGİ VE KAMU BORÇLARINDAN SORUMLULUĞU

Anonim şirketler kural olarak borçlarından yalnızca kendi malvarlıklarıyla sorumludur (TTK m.329). Ancak bu ilke kamu borçları bakımından sınırlıdır. Şirketten tahsil edilemeyen vergi ve diğer kamu alacakları, belirli şartlar altında yönetim kurulu üyelerinin şahsi malvarlığından tahsil edilebilir.

Uygulamada en sık ve en önemli risk alanı ise vergi borçlarıdır.

Vergi Borçlarında Sorumluluk (VUK m.10)

Vergi borçları bakımından özel düzenleme 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.10’dur.

Bu hükme göre:

Tüzel kişilerin vergi ödevleri kanuni temsilcileri tarafından yerine getirilir.

Bu ödevlerin yerine getirilmemesi nedeniyle şirketten tahsil edilemeyen vergi ve vergiye bağlı alacaklar, kanuni temsilcilerin malvarlığından alınır.

Anonim şirkette kanuni temsilci kural olarak yönetim kuruludur (TTK m.365).

Vergi borcunda sorumluluk için:

Vergi ödevinin ihlal edilmiş olması (beyan, ödeme, defter ibrazı vb.)

Verginin şirketten tahsil edilememiş olması

Kusur ve illiyet bağının bulunması

Vergi borcunda sorumluluk kusura dayalıdır. Sadece yönetim kurulu üyesi olmak tek başına yeterli değildir. İhlal ile tahsil imkânsızlığı arasında bağlantı kurulmalıdır

Ayrıca vergi borcu için önce şirket hakkında tüm takip yolları tüketilmelidir. Doğrudan yönetim kuruluna başvurulamaz.

Diğer Kamu Borçları (6183 Sayılı Kanun)

Vergi dışındaki kamu alacaklarında (idari para cezaları, bazı fon alacakları vb.) 6183 sayılı Kanun’un mükerrer 35. maddesi uygulanır.

Bu maddeye göre:

Şirket malvarlığından tahsil edilemeyen kamu alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığından tahsil edilir.

Bu sorumluluk:

Fer’idir (önce şirket takip edilir),

Müteselsildir,

Sınırsızdır.

Vergiden farklı olarak burada kusur tartışmalıdır ve uygulamada daha objektif bir sorumluluk anlayışı görülmektedir.

Sorumluluğun Ortak Özellikleri

Vergi ve diğer kamu borçlarında yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu:

Görev yaptıkları dönemle sınırlıdır,

Birden fazla üye varsa müteselsildir,

Şahsi malvarlığına yöneliktir,

Şirketten tahsil imkânsızlığı temel koşuldur (vergi bakımından zorunlu).

Vergi borçlarında ayrıca kusur ve vergi ödevinin ihlali özellikle araştırılır

Sonuç

Anonim şirketlerde sınırlı sorumluluk ilkesi kamu borçları bakımından daralmaktadır. Ancak:

Vergi borçlarında sorumluluk kusura bağlıdır ve otomatik değildir.

Diğer kamu alacaklarında sorumluluk daha geniş yorumlanabilmektedir.

Bu nedenle yönetim kurulu üyeleri açısından en kritik alan, vergi ödevlerinin zamanında ve doğru yerine getirilmesidir.

Şirketten tahsil edilemeyen bir vergi borcu, gerekli şartlar oluştuğunda doğrudan kişisel malvarlığı riskine dönüşebilir.