Limited ve Anonim Şirketlerde Avukat Bulundurma Zorunluluğu
LİMİTED VE ANONİM ŞİRKETLERDE AVUKAT BULUNDURMA ZORUNLULUĞU
1. Giriş
Şirketlerin hukuki süreçlerini profesyonel bir zeminde yürütmesi, yalnızca ihtiyari bir tercih değil; bazı durumlarda doğrudan kanuni bir yükümlülüktür. Özellikle belirli sermaye eşiğini aşan anonim şirketler bakımından, avukatla sürekli sözleşme yapılması zorunlu tutulmuştur.
Bu yükümlülüğün dayanağı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Kanun koyucu, tüm şirket türlerini değil; belirli kriterleri sağlayan şirketleri bu zorunluluk kapsamına almıştır.
2. Yasal Dayanak ve Kapsam
2.1. Anonim Şirketler (A.Ş.)
Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca, esas sermayesi belirli bir tutarın üzerinde olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır.
2024 yılı itibarıyla, Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen asgari anonim şirket sermayesi 250.000 TL’dir. Kanunda öngörülen eşik ise bu tutarın beş katıdır.
Dolayısıyla, 1.250.000 TL ve üzeri esas sermayeye sahip anonim şirketler, sürekli avukatlık hizmet sözleşmesi yapmakla yükümlüdür.
2.2. Limited Şirketler (Ltd. Şti.)
Limited şirketler bakımından ise sermaye miktarına bağlı bir avukat bulundurma zorunluluğu öngörülmemiştir. Yani:
Sermaye miktarı ne olursa olsun, limited şirketler için sürekli avukatla sözleşme yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Ancak bu durum, limited şirketlerin hukuki risk taşımadığı anlamına gelmez. Uygulamada birçok limited şirketin hukuki işlemlerini mali müşavirler aracılığıyla yürütmesi, ilerleyen aşamalarda ciddi uyuşmazlık ve sorumluluk riskleri doğurabilmektedir.
2.3. Yapı Kooperatifleri
Üye sayısı 100 ve üzerinde olan yapı kooperatifleri de sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır.
3. Sözleşmenin Niteliği ve Avukatın Statüsü
Uygulamada en sık yapılan hata, şirket bünyesinde sigortalı olarak çalışan bir avukatın bu yükümlülüğü karşıladığı düşüncesidir. Oysa kanuni düzenlemede kastedilen, bir iş sözleşmesi değil; bir avukatlık sözleşmesidir. Bu nedenle:
Şirket bünyesinde hizmet akdiyle çalışan “şirket avukatı”,
Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğunu karşılamaz.
Kanunun aradığı avukat; bağımsız, serbest çalışan bir avukattır. Şirket ile arasında “Sürekli Avukatlık Hizmetleri Sözleşmesi” bulunmalıdır.
Bu sözleşmenin bir örneği ilgili baroya sunulmak zorundadır. Ayrıca ödenecek ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde (AAÜT) düzenlenen “Sözleşmeli Avukatlara Ödenecek Ücret” kaleminden az olamaz.
4. Yükümlülüğe Aykırılık ve İdari Para Cezası
Sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünü yerine getirmeyen anonim şirketler hakkında, ihlalin devam ettiği her ay için idari para cezası uygulanır.
Ceza tutarı, sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen brüt asgari ücretin iki katıdır. 2024 yılı itibarıyla bu tutar aylık yaklaşık 40.000 TL seviyesindedir.
Ceza süreci, baroların tespiti üzerine Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından yürütülmektedir.
5. Mahkemelerde Temsil Zorunluluğu
Avukat bulundurma zorunluluğu ile mahkemelerde temsil zorunluluğu birbirinden farklı kavramlardır. Avukatlık Kanunu m. 35/1 uyarınca:
Şirketlerin mahkemelerde ve icra dairelerinde temsili yalnızca avukat aracılığıyla mümkündür.
Avukat olmayan kişilere vekâlet verilerek dava takibi yapılamaz.
Bu kural hem anonim hem limited şirketler için geçerlidir.
Ancak önemli bir nokta şudur: Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu bulunan bir şirket, davalarını mutlaka bu sözleşmeli avukat aracılığıyla takip etmek zorunda değildir. Şirket, başka bir avukata vekâlet vererek dava sürecini yürütebilir.
6. Sonuç ve Değerlendirme
Avukat bulundurma zorunluluğu, şirketler açısından yalnızca şekli bir yükümlülük değil; kurumsal risk yönetiminin temel araçlarından biridir.
Özellikle belirli sermaye büyüklüğüne ulaşmış anonim şirketler bakımından bu yükümlülük:
Hukuki uyumun sağlanması,
Şirket içi karar süreçlerinin hukuka uygun yürütülmesi,
İdari para cezası riskinin önlenmesi,
Ticari uyuşmazlıkların erken aşamada yönetilmesi
bakımından büyük önem taşımaktadır.