İş Hukukunda İşe İade Davaları ve Sonuçları

İş güvencesi kapsamında olan işçilerin, işveren tarafından geçerli bir sebep gösterilmeden veya gösterilen sebebin geçerli olmaması halinde iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda başvurdukları en temel hukuki yol 'işe iade davası'dır. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre, bir işçinin işe iade davası açabilmesi için bazı ön şartların varlığı aranmaktadır. İşyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması, işçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması bu şartların başlıcalarıdır.

Geçerli neden kavramı, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan nedenleri ifade eder. İşveren, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Fesih sebebinin geçerli olduğunun ispat yükü işverene aittir. Performans düşüklüğü, ekonomik daralma veya yeniden yapılanma gibi sebepler yargı tarafından sıkı bir incelemeye tabi tutulur ve feshin 'son çare' (ultima ratio) prensibine uygun olup olmadığı değerlendirilir.

İşe iade talebiyle arabulucuya başvuru, dava şartı olup, feshin tebliğinden itibaren 1 ay içinde zorunlu arabuluculuk sürecinin başlatılması şarttır. Arabuluculukta anlaşılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü süreler olduğundan, kaçırılması halinde işçinin işe iade talebi reddedilecektir.

Mahkeme tarafından feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verilmesi halinde işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İşverenin işçiyi 1 ay içinde işe başlatmaması durumunda, mahkemece hükmedilen 4 ile 8 aylık ücreti tutarındaki 'işe başlatmama tazminatı' ve ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan 'boşta geçen süre ücreti' işverence ödenmek zorundadır. İşe iade süreçleri, şekli şartlara ve katı sürelere tabi olduğundan sürecin hukuki profesyonellerce yönetilmesi hak kayıplarını engelleyecektir.