Anonim Şirketlerde Pay Devri Usulü

ANONİM ŞİRKETLERDE PAY DEVRİ USULÜ

Anonim şirketlerde pay devri, sermaye şirketi olmanın doğal sonucu olarak kural olarak serbesttir. Ancak bu serbestlik mutlak değildir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, anonim şirketlerde pay devrini; payın türüne (hamiline/nama yazılı), payın borsada işlem görüp görmemesine ve şirketin esas sözleşme düzenlemelerine göre farklılaştırmıştır.

1-) HAMİLİNE YAZILI PAY

Türk Ticaret Kanunu madde 489 uyarınca; Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında, ancak zilyetliğin geçirilmesiyle hüküm ifade eder.

Maddeden anlaşılacağı üzere, payın devri için taraflar arasında yazılı bir sözleşme, payın ciro edilmesi (pay senedi üzerine yapılan şerh) gerekmez, fiziken teslim edilmesi zilyetlik (sahiplik) devredilmiş olur.

Devredilen payların şirkete ileri sürülebilmesi için yeni pay sahibi tarafından şirkete başvurulur ve yönetim kurulu tarafından 5 iş günü içerisinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) devir bildirilir, aksi takdirde devir kendi içinde geçerli olsa da, bu devirden doğan hak ve alacaklar (oy hakkı, kâr payı vb.) şirkete karşı ileri sürülemeyecektir. Yönetim kurulu tarafından bildirim yapılmaması durumunda pay sahibi haklarına halel gelmesi ile uğradığı zarar için tazminat davası açabilir ve/veya yönetim kuruluna karşı görevlerini ifa (yerine getirme) etmemeleri sebebiyle sorumluluk davası açabilir.

2-) NAMA YAZILI PAY

MADDE 490- (1) Kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe, nama yazılı paylar, herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilirler. (2) Hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir.

Nama yazılı pay (belirli bir kişi adına kayıtlı olan) senede bağlanmış nama yazılı pay ve senede bağlanmamış nama yazılı pay olarak ayrılırlar. Senede bağlanmış olması halinde ciro ve zilyetliği devri, senede bağlanmamış olması halinde yazılı devir sözleşmesi yapılması gereklidir. Her iki türde de payın şirkete karşı hüküm ifade edebilmesi için pay defterin kayıt şarttır.

NAMA YAZILI PAYLARDA DEVİR SINIRLAMASI (MD. 492-494)

Esas sözleşme, nama yazılı payların ve intifa hakkı tesisinin ancak şirketin onayıyla devredilebileceğini öngörebilir. Ancak bu devir sınırlaması şirket tasfiye sürecine girmesi ile ortadan kalkar. Borsaya kota nama yazılı paylar borsada veya borsa dışında iktisap edilebilirler. Borsada iktisap edilmeleri durumunda paydan kaynaklı haklar devir ile devralana geçer. Borsa dışında iktisap edilmiş ise, hakların devralana geçmesi için devralanın şirkete başvuruda bulunarak pay sahipliği sıfatının şirket tarafından tanınması gerekir.

Borsaya kote edilmiş nama yazılı paylarda;

Şirket ancak esas sözleşme, iktisap edilebilecek nama yazılı paylar ile ilgili olarak iktisap edenin pay sahibi olarak tanınacağı, sermayeyi esas alan ve yüzde ile ifade edilen bir iktisap üst sınırı öngörmüş ve bu üst sınır aşılmışsa reddedebilir. Payların miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla iktisap edilmeleri hâllerinde, devralanın pay sahibi sıfatını alması reddedilemez. Devralan, şirket tarafından istemde bulunmuş ise, payları kendi adına ve hesabına aldığını açıkça beyan etmelidir; aksi takdirde şirket, devrin pay defterine kaydını reddedebilir. Devralan, şirket tarafından tanınıncaya kadar, paylardan doğan, genel kurula katılma ve oy hakkını ve oy hakkına bağlı diğer hakları kullanamaz. Tüm diğer pay sahipliği haklarının, özellikle rüçhan hakkının kullanılmasında, iktisap eden herhangi bir sınırlamaya tabi değildir.

Borsaya kota edilmemiş nama yazılı paylarda;

Şirket, esas sözleşmede öngörülmüş (şirket esas sözleşme devredilebilirlik şartlarını ağırlaştıramaz) önemli bir sebebi ileri sürerek (şirketin ekonomik bağımsızlığını veya işletme konusunu koruma amacıyla) veya devredene, paylarını, başvurma anındaki gerçek değeriyle, kendi veya diğer pay sahipleri ya da üçüncü kişiler hesabına almayı önererek, onay istemini reddedebilir. Paylar; miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra (hacizli payı ihale yoluyla satın alma) gereği iktisap edilmişlerse, şirket, payları edinen kişiye, sadece paylarını gerçek değeri ile devralmayı önerdiği takdirde onay vermeyi reddedebilir. Devralan, payları kendi adına ve hesabına aldığını açıkça beyan etmelidir; aksi takdirde şirket, devrin pay defterine kaydını reddedebilir.